Hilvarenbeek kiest voor chemievrij buitengebied

Met de vaststelling van haar Omgevingsvisie kiest de gemeente Hilvarenbeek als een van de eerste gemeenten in Brabant voor een chemievrij buitengebied. De visie is richtinggevend, maar de uitvoering ervan vraagt de komende jaren nog om verdere uitwerking. Jenny Schrauwen-Van der Geer, strategisch adviseur ruimte, lichtte de plannen om gezondheid, natuur, water en landbouw aan elkaar te verbinden toe in een presentatie aan Leernetwerk Duurzame Gronduitgifte*.

“We zijn begonnen met een foto van de leefomgeving,” legt Jenny uit tijdens een drukbezochte presentatie. “Daarin verzamelden we kwaliteiten, knelpunten en trends. Wat we steeds terugkregen, was de behoefte aan een gezonde, toekomstbestendige leefomgeving. Die wens hebben we vertaald in de koers Samen gezond groeien.”

Die koers betekent dat ontwikkeling mogelijk blijft, maar binnen de draagkracht van landschap, bodem en watersysteem. “We willen dat het gebied op een verantwoorde manier kan blijven functioneren,” zegt Schrauwen. “Daarom hebben we in de Omgevingsvisie expliciet opgenomen dat alleen niet-chemische gewasbescherming nog wenselijk is.” De gemeente ziet deze stap als onderdeel van de transitie naar een natuurinclusieve landbouw en het terugdringen van schadelijke emissies.

De gemeenteraad voegde aanvullend beleid toe, zoals spuitvrije zones van vijftig meter rond nieuwe gevoelige functies en aansluiting bij het provinciale programma Overgangsgebieden. Daarmee wordt het streven naar een chemievrij buitengebied concreet verankerd in de ruimtelijke koers van Hilvarenbeek. In nieuwe gemeentelijke pachtcontracten geldt het verbod op glyfosaat al. De gedachte leeft om wat verdergaande verduurzamingsmaatregelen in de pachten te hanteren, in elk geval voor de maatregelen die volgen uit de omgevingsvisie.

Een Omgevingsvisie is geen juridisch kader, dat volgt later. “De Omgevingsvisie is een richting, geen regel,” benadrukt Schrauwen. “De juridische uitwerking komt in het omgevingsplan, via het omgevingsprogramma. Daarin moeten we definities, doelen en normen precies vastleggen. Dat vraagt tijd en zorgvuldigheid.”

Agrarische bedrijven krijgen net als andere stakeholders in die fase een belangrijke plek. Tijdens de totstandkoming van de visie werd duidelijk dat ondernemers behoefte hebben aan helderheid over wat de nieuwe koers betekent voor hun bedrijfsvoering. Schrauwen begrijpt dat: “We leggen niet vast welke landbouwvorm iemand moet toepassen. Dat blijft aan ondernemers zelf. Wat we wel willen, is dat het grondgebruik in balans blijft met de draagkracht van bodem en watersysteem, en dat nieuwe activiteiten geen onaanvaardbare effecten hebben op de omgeving.”

Ze erkent dat begrippen als ‘natuurinclusief’ of ‘gezond’ nu nog breed zijn. “Die termen moeten nog nader ingevuld worden. Daar werken we de komende jaren aan met de betrokkenen. Het is belangrijk dat doelen concreet en toetsbaar worden.”

Ook over het tijdpad wordt nog gewerkt aan afstemming. Hilvarenbeek streeft ernaar om in 2031 de eerste nieuwe regels (zoneringen) in het omgevingsplan op te nemen. Tot die tijd ligt de nadruk op het uitwerken van het omgevingsprogramma en het verder betrekken van gebiedspartners. “De ambitie staat,” zegt Schrauwen. “Maar de route ernaartoe bouwen we stap voor stap op. Daarbij blijven we in gesprek met iedereen die in het buitengebied werkt en leeft.”

Met deze koers zet Hilvarenbeek een duidelijke stip op de horizon. Hoe de balans tussen natuurkwaliteit, gezondheid en landbouw in de praktijk vorm krijgt, zal de komende jaren moeten blijken.

*) Groen Ontwikkelfonds Brabant is medeoprichter van het Leernetwerk duurzame gronduitgifte, waarbij overheden uit Brabant kennis en ervaring delen op het gebied van verduurzaming van de gronduitgifte. Meer weten? Klik hier.

De volledige Omgevingsvisie van de gemeente Hilvarenbeek vind je hier.