Van wie is de ruimte?

Column José van der Plas – Grond heeft in Nederland een bijzondere betekenis. Het is bezit, ondernemingsruimte, familiegeschiedenis en economische waarde tegelijk. Maar grond bepaalt ook hoe ons landschap eruitziet. Waar natuur kan ontstaan. Hoe we omgaan met water. En welke ruimte er overblijft voor landbouw, economie en leefbaarheid.

Daarom gaat de discussie over het landelijk gebied uiteindelijk altijd over grond.

Er is geen tekort aan plannen voor natuurherstel, waterberging, klimaatadaptatie of een toekomstbestendige landbouw. Maar tussen ambitie en uitvoering ligt bijna altijd dezelfde vraag: krijgen we de juiste grond op de juiste plek?

Want ruimte in Nederland is niet leeg. Vrijwel iedere hectare heeft al een functie, een eigenaar en een economische waarde. Tegelijk stapelen de maatschappelijke opgaven zich op. Water moet worden vastgehouden. Natuur versterkt. De landbouw moet zich kunnen ontwikkelen. En de druk op de beschikbare ruimte neemt alleen maar toe.

Daardoor is grond allang niet meer alleen een privékwestie.

De keuzes op één perceel bepalen steeds vaker wat ergens anders mogelijk blijft voor natuur, water of landbouw. In een vol land als Nederland raakt particulier grondgebruik daarmee steeds vaker aan publieke belangen. Dat vraagt om een andere blik op ruimte. Niet alleen als bezit, maar ook als maatschappelijke verantwoordelijkheid.

In een land waar iedere hectare telt, is ruimte te belangrijk om alleen als bezit te zien.

Dat is niet nieuw. Ook in de vorige eeuw werd actief gestuurd op de inrichting van het landelijk gebied. Via ruilverkaveling werden percelen groter, beter bereikbaar en efficiënter voor landbouwproductie. Dat heeft veel gebracht. Maar het heeft ook veel gekost. Houtwallen verdwenen, beken werden rechtgetrokken en biodiversiteit kwam onder druk te staan. Keuzes over ruimte zijn nooit neutraal.

De opgave van vandaag is bovendien ingewikkelder dan die van toen. Niet één belang staat centraal, maar meerdere tegelijk. Juist daarom lopen plannen in de praktijk regelmatig vast. Omdat grond versnipperd is geraakt. Omdat eigendom op de verkeerde plek ligt. Of simpelweg omdat niemand kan bewegen zolang iedereen op elkaar wacht.

Vrijwilligheid blijft voor Groen Ontwikkelfonds Brabant het vertrekpunt. Veel natuurontwikkeling ontstaat dankzij agrariërs, grondeigenaren en terreinbeheerders die zelf kansen zien en bereid zijn om mee te denken over de toekomst van hun omgeving. Maar vrijwilligheid alleen organiseert de ruimte niet vanzelf.

Daarom proberen wij beweging mogelijk te maken. Door grond te kopen of te ruilen. Door partijen bij elkaar te brengen. En door kansen te benutten wanneer die zich voordoen. Niet vanuit een blauwdruk van hoe Brabant eruit zou moeten zien, maar vanuit de praktijk van gebieden waar meerdere belangen samenkomen op dezelfde hectares.

Uiteindelijk krijgt de toekomst van het Brabantse landschap vorm op percelen, niet in abstracte discussies over kaarten en beleidsdoelen.

Want in een land waar iedere hectare telt, is ruimte te belangrijk om alleen als bezit te zien.