Vrijwillige pachtafkoop: sleutel tot versnelling van natuurontwikkeling

Veel landbouwgronden die binnen het Natuurnetwerk vallen, zijn regulier verpacht. Dat betekent dat deze gronden soms al decennialang — en in sommige gevallen zelfs generaties lang — in gebruik zijn bij pachters. Voor grondeigenaren die willen meewerken aan natuurontwikkeling is dat een uitdaging: reguliere pacht biedt namelijk sterke bescherming voor de pachter en laat weinig ruimte voor functiewijziging.

Toch is er goed nieuws. De Subsidieregeling realisering Natuurnetwerk Brabant bevat sinds 2023 een paragraaf voor vrijwillige pachtafkoop. En met succes: in alle gevallen leidde dit tot beëindiging van de pacht en kon op meer dan 100 hectare worden begonnen met de inrichting van nieuwe natuur.

Nieuwe ronde, nieuwe kansen

In de regeling –aangepast op 19 juni 2025– is opnieuw ruimte voor pachtafkoop. Subsidie kan worden aangevraagd voor gronden:

• Binnen of deels binnen en deels grenzend aan stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden,
• In Natte Natuurparels (mits gekoppeld aan hoogwaardige natuur),
• Of in enclaves (mits gekoppeld aan hoogwaardige natuur).

Voorwaarde is dat de reguliere pachtovereenkomst vóór 1990 is afgesloten. Dat jaar markeert een belangrijk beleidsmoment in de ontwikkeling van het Natuurnetwerk.

Naast een vergoeding aan de pachter voor vrijwillige beëindiging van het pachtcontract, kan de verpachter/initiatiefnemer een bijdrage ontvangen voor functiewijziging en/of inrichting van de grond naar natuur.

Nadat de Grondkamer schriftelijk goedkeuring heeft verleend aan de pachtbeëindiging en de notaris een kwalitatieve verplichting heeft gevestigd op de pachtvrij gemaakte gronden, worden de subsidiebedragen uitgekeerd. De subsidie voor het pachtvrij maken van de grond gaat rechtstreeks naar de pachter, de subsidie voor functiewijziging en/of inrichting gaan naar de grondeigenaar. De subsidieregeling voorziet ook in de mogelijkheid om het zakelijk recht van erfpacht af te kopen, waarvoor specifieke voorwaarden van toepassing zijn. Ook het recht van erfpacht zal voor 1990 notarieel moeten zijn gevestigd, en de subsidiebedragen worden uitbetaald nadat de erfpacht notarieel blijkt te zijn doorgehaald en de notaris een kwalitatieve verplichting heeft gevestigd op de gronden die vrij zijn gemaakt van erfpacht.

Nieuwe elementen in de regeling

Gebaseerd op ervaringen uit eerdere aanvragen biedt de nieuwe regeling:

• Meer tijd voor voorbereiding en realisatie
• Meer houvast in een vroeg stadium voor initiatiefnemers. Zij krijgen sneller een voorlopige beschikking, waarin ook staat wanneer ze extra informatie moeten aanleveren. Op basis daarvan wordt deze voorlopige beschikking uitgewerkt tot een definitieve beslissing.
• Maatwerkopties zoals subsidie voor verplaatsing van de pachter naar een andere locatie, en
• Professionele ondersteuning van GOB bij (juridische en relationele) vraagstukken rond pachtafkoop.

Deskundige begeleiding

Het beëindigen van een pachtrelatie is vaak een gevoelig proces. Je hebt te maken met persoonlijke belangen en een langdurige band tussen verpachter en pachter. Daarom is het belangrijk om dit zorgvuldig en met oog voor alle partijen aan te pakken.

Wil je via de subsidieregeling pachtafkoop grond omvormen naar natuur? Dan sta je er niet alleen voor. Groen Ontwikkelfonds Brabant denkt met je mee en helpt je op weg. We kennen de regels en begrijpen de gevoeligheden,

👉 Meer weten of even sparren? Neem gerust contact op met Regina Eijkenboom:
📧 reijkenboom@brabant.nl
📱 06 5347 0847