Belgische natuur, Brabantse subsidie en een beekdal zonder grenzen

Wie langs het Merkske loopt, merkt al snel dat natuur zich weinig aantrekt van landsgrenzen. De beek slingert al eeuwen tussen Nederland en België door, langs natte graslanden, oude beekmeanders en kleine stukken broekbos. Juist in dat grensgebied is nu een bijzonder natuurproject afgerond: de inrichting van de Baelbrugsche Beemden, onderdeel van de Vallei van het Merkske.

Bijzonder is niet alleen het nieuwe natuurgebied zelf, maar ook de manier waarop het tot stand kwam. Voor het eerst deed een Belgische natuurorganisatie succesvol een beroep op een Nederlandse subsidieregeling van Groen Ontwikkelfonds Brabant om grond aan te kopen in Nederland. Het gaat om een perceel van 1,43 hectare in Baarle-Nassau, als onderdeel van een grotere grensoverschrijdende aankoop van in totaal 5,3 hectare landbouwgrond in de vallei van het Merkske.

De officiële opening van het gebied bracht bestuurders, natuurorganisaties en betrokkenen uit zowel Vlaanderen als Noord-Brabant samen in het beekdal.

Samenwerken over de grens

Het project werd gerealiseerd door Natuurpunt Markvallei, in samenwerking met het Vlaamse Agentschap Natuur en Bos en het Nederlandse Staatsbosbeheer. Al jaren werken die organisaties samen aan herstel van de natuur in de vallei van het Merkske.

Toen Natuurpunt Markvallei in 2020 een overeenkomst sloot met een Vlaamse landbouwer voor de aankoop van landbouwgrond aan weerszijden van de grens, ontstond een nieuwe situatie. Een deel van de grond lag op Nederlands grondgebied, binnen het Natuurnetwerk Brabant. Vlaamse subsidieregelingen boden daar geen oplossing voor. Daarom werd aangeklopt bij Groen Ontwikkelfonds Brabant.

Dat leidde uiteindelijk tot een primeur: een Belgische natuurvereniging die via een Brabantse regeling subsidie ontvangt voor de aankoop en inrichting van Nederlandse natuurgrond. Volgens betrokken partijen laat het project zien dat natuurherstel in grensgebieden alleen werkt als organisaties, overheden en terreinbeheerders elkaar weten te vinden.

Herstel van het beekdal

Het nieuwe natuurgebied ligt in een bijzonder landschap. De vallei van het Merkske kent hoogteverschillen, oude veenlagen en kwelstromen die zeldzaam zijn voor Vlaanderen en Noord-Brabant. Uit uitgebreid bodemonderzoek bleek dat onder de voormalige landbouwgrond nog verrassend gave bodemprofielen aanwezig waren, waaronder oude veenlagen en zelfs intacte podzolgronden.

De inrichting richtte zich daarom niet alleen op nieuwe natuur, maar vooral op herstel van het natuurlijke systeem van de beekvallei. Grachten werden gedempt, delen van de voedselrijke bouwvoor afgegraven en historische laagtes hersteld zodat water opnieuw langer in het gebied wordt vastgehouden.

Dat moet leiden tot een mozaïek van kruidenrijke graslanden, nat schraalland, laagveen en elzenbroekbos.

Volgens de initiatiefnemers is juist die combinatie van hydrologie, bodemherstel en langdurig beheer cruciaal. In de vallei van het Merkske leverden vergelijkbare herstelmaatregelen eerder al opvallende resultaten op, met de terugkeer van zeldzame plantensoorten zoals orchideeën, karwijselie en Spaanse ruiter.

Meer dan een subsidieproject

De officiële opening van het gebied was voor veel betrokkenen meer dan alleen de afronding van een subsidieproject. Het project wordt ook gezien als een voorbeeld van hoe grensoverschrijdende samenwerking kan werken in een landschap dat ecologisch één geheel vormt. Natuur reikt soms verder dan de grenspaal.