Aan de slag met de herplantplicht

Wie in Brabant bos kapt, kan verplicht zijn om elders nieuw bos aan te planten. Op papier is dat helder. In de praktijk blijkt het een stuk ingewikkelder. Herplantopgaven zijn verdeeld over verschillende projecten, geschikte grond is niet altijd direct beschikbaar en onderzoeken en vergunningprocedures kosten tijd. Bovendien is de specialistische kennis die nodig is voor bosontwikkeling niet altijd op één plek beschikbaar. Het gevolg: de herplant van bos blijft achter. Groen Ontwikkelfonds Brabant krijgt nu een nieuwe rol om daar verandering in te brengen.

De provincie Noord-Brabant heeft ons opdracht gegeven om een Herplantplichtbank op te zetten, onderdeel van de Brabantse Bosbank. Daarmee worden provinciale herplantverplichtingen gebundeld en de realisatie ervan centraal uitgevoerd. Groen Ontwikkelfonds Brabant verzorgt het hele traject: van het vinden van een geschikte locatie en het organiseren van onderzoeken en vergunningen tot afspraken met grondeigenaren, de daadwerkelijke bosaanleg en de nazorg.

Van verplichting naar nieuw bos

De aanleiding is een forse achterstand. In Noord-Brabant ligt een herplantopgave* van honderden hectares. Alleen al voor de provincie gaat het om ruim 500 hectare, onder meer als gevolg van Natura 2000-herstelmaatregelen waarbij bos werd gekapt. De uitvoering daarvan blijkt in de praktijk weerbarstig. Verplichtingen worden vaak per project aangepakt, regelgeving kan complex zijn en niet iedere partij beschikt over de capaciteit of expertise om de herplant snel te realiseren.

Juist daar kan een centrale aanpak verschil maken. In plaats van voor iedere herplantverplichting afzonderlijk een locatie te zoeken, onderzoeken te laten uitvoeren en vergunningen te regelen, worden opgaven samengebracht. GOB kan vervolgens actief zoeken naar geschikte grond en verschillende herplantverplichtingen waar mogelijk combineren.

Dat moet niet alleen leiden tot meer nieuw bos, maar ook tot een efficiëntere aanpak en kortere doorlooptijden.

Een nieuwe rol die dicht bij onze opdracht ligt

De Herplantplichtbank is een nieuwe taak voor het fonds, maar sluit nauw aan bij wat de organisatie al doet. We hebben ervaring met natuurontwikkeling binnen het Natuurnetwerk Nederland, beschikken over kennis van grond en gebiedsontwikkeling en werken al intensief samen met terreinbeherende organisaties, waterschappen en andere partijen. De afgelopen jaren heeft het GOB zich al gespecialiseerd is het aanleggen van bos ter ondersteuning van initiatiefnemers. zie hiervoor de handleiding aanleg van bossen.

Die ervaring wordt nu ingezet voor de herplantplicht. We brengen verplichtingen en mogelijke locaties bij elkaar, beoordelen en bereiden locaties voor, organiseren onderzoeken en vergunningprocedures en zorgen uiteindelijk dat het bos daadwerkelijk wordt aangelegd.

Daarmee krijgen we nadrukkelijk een regierol én een uitvoerende rol. Het gaat niet alleen om het vinden van hectares op de kaart, maar om het hele proces dat nodig is voordat op die hectares bomen kunnen worden geplant.

Eerst ervaring opdoen

De pilot gaat van start zodra de personele bezetting rond is en duurt één jaar. In eerste instantie richten we ons uitsluitend op herplantverplichtingen die binnen de provincie Noord-Brabant zijn ontstaan. Voor de uitvoering wordt binnen her fonds een klein gespecialiseerd team ingericht.

De ambitie is om in het pilotjaar de realisatie van 25 tot 100 hectare nieuw bos in gang te zetten. Hoeveel hectare daadwerkelijk kan worden aangelegd, hangt af van de beschikbaarheid van geschikte grond, vergunningverlening en de doorlooptijd van projecten.

Maar hectares zijn niet het enige doel. Het pilotjaar moet ook duidelijk maken wat herplant in de praktijk kost, hoeveel tijd de verschillende stappen vragen en waar de belangrijkste knelpunten zitten. Tegelijkertijd ontwikkelen we een gestandaardiseerde werkwijze die bij succes kan worden herhaald en opgeschaald.

Perspectief op een structurele aanpak

Na een jaar wordt de balans opgemaakt. Dan moet duidelijk zijn hoeveel bos is gerealiseerd en in voorbereiding is, welke aanpak goed werkt en welke belemmeringen nog moeten worden opgelost.

Bij een succesvolle pilot kan de Herplantplichtbank verder worden ontwikkeld. Een mogelijke volgende stap is dat ook herplantverplichtingen van bijvoorbeeld gemeenten, Rijkswaterstaat en terreinbeherende organisaties via het fonds worden uitgevoerd. Daarover is nu nog geen besluit genomen.

Voor Groen Ontwikkelfonds Brabant betekent de pilot hoe dan ook een interessante uitbreiding van het werkterrein. De kern blijft dezelfde: grond, partijen en instrumenten bij elkaar brengen om natuurontwikkeling daadwerkelijk van de grond te krijgen.

Over de herplantopgaven

Op dit moment zijn er twee soorten herplantopgaven. De eerste vloeit rechtstreeks voort uit de Omgevingswet; de Omgevingsdienst ziet toe op de uitvoering daarvan.

De tweede categorie betreft bos dat verdwijnt in het kader van Natura 2000-herstelmaatregelen. Hiervoor geldt een vrijstelling van de wettelijke herplantplicht, maar er is wel afgesproken dat deze hectares bos elders worden teruggebracht. De pilot gaat als eerste met deze categorie aan de slag.